ПОЯСНИТЕЛЬНАЯ ЗАПИСКА

ОБЩАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА УЧЕБНОГО ПРЕДМЕТА Родной язык

Саха Республикатыгар орто оскуолаҕа Саха тылын үөрэтии государственнай суолталаах икки докумуоңңа олоҕурар: СР Конституциятын 46 ыстатыйатыгар уонна СР национальнай оскуолаларын саңардан сайыннарыы концепциятыгар. Төрөөбүт тылын үчүгэйдик билэр үөрэнээччи сатабылыгар, үөрүйэҕэр тирэҕирэн, атын тылы түргэнник үөрэтэр. Саха тылыно скуолаҕа үөрэтии бары предметтэри кытта ситимнээх, онно акылаат буолар ураты суолталаах.

ЦЕЛИ ИЗУЧЕНИЯ УЧЕБНОГО ПРЕДМЕТА Родной язык

-Төрөөбүт тылы ис сүрэҕиттэн ытыктыырга; араас эйгэҕэ, түгэҥҥэ бодоруhуу үѳруйэҕэр, аныгы уопсастыбаҕа сиэри-майгыны тутуhууга иитии; тѳрѳѳбүт тыл кэрэтин иҥэрии;

- үѳрэххэ, куннээҕи олоххо төрөөбүт тылы олохтоохтук туттарга үѳрэтии; бодоруhар үѳрүйэ5ин сайыннарыы, тылын-ѳhүн сайыннарарбаҕатын үѳскэтии; үѳрэх дэгиттэр дьайыыларын туох сыал-сорук туруорунан үѳрэнэрэ, былаанныыра, тылын-ѳhүн хонтуруолланара, кѳннѳрүнэрэ; билиини араас тылдьыттан, литератураттан, биллэрэр-иhитиннэрэр эйгэни, интэриниэти киллэрэн туран сатаан ылара;

- тылы үѳрэтии систиэмэтин, туттуллуутун туhунан билиини, тыл истилиистикэлии уратыларын иҥэрии; тыл кѳстүгүн ѳтѳ кѳрѳр, ырытар, тэҥниир дьоҕуру сайыннарыы; тыл саппааhын байытыы; литэрэтиирэлии нуорманы тутуhарга уhуйуу.

МЕСТО УЧЕБНОГО ПРЕДМЕТА Родной язык В УЧЕБНОМ ПЛАНЕ

Үөрэх былааныгар үөрэх предметын миэстэтэ

Саха тылын үөрэтии чааһа начаалынай үөрэхтээһини сүрүннүүр уопсай үөрэхтээһин бырагырааматыгар бэриллэр төрөөбут тылынан үөрэнэр кылаастарга аналлаах базиснай үөрэх былаанын 5 барыйааныгар тирэҕирэн быһаарыллар. Үөрэх тэрилтэтэ бэйэтин үөрэҕин бырагырааматын, былаанын оҥосторугар онно баар булгуччулаах чааска киирбит предметтэр чаастарын тутуһара ирдэнэр. Үөрэх федеральнай базиснай былаанын 5 барыйааныгар олоҕуран, саха оскуолатын 1 кылааска төрөөбүт тылы үөрэтиигэ нэдиэлэ5э 1 чаас бэриллэр.

СОДЕРЖАНИЕ УЧЕБНОГО ПРЕДМЕТА Родной язык

1 КЛАСС

- Лексиканы үөрэтии тыл барҕа баайын арыйан, тылы араас эйгэҕэ, араас сыалга-сорукка сатаан туттар кыаҕы биэрэр;

- Фонетика салата саха дорҕоонун ураты айылгытын көрдөрөн, саха тылын үгэстэрин харыстыырга олук охсор;

- Морфология араас саңа чааhа үөскүүр уонна уларыйар халыыбын үөрэтэн, тыл литературнай нуорматын арааран билэргэ уонна тутуhарга үөрэтэр;

- Синтаксис сахалыы этии эгэлгэ арааhын билиhиннэрэн, үөрэнээччи саныыр санаатын толору этэригэр, ситимнээх саңа сайдарыгар төрүт буолар.

- Таба суруйуу уонна сурук бэлиэтин быраабылата сахалыы сурук халбаңнаабат биир бигэ көрүңнээх, түргэнник өйдөнөр буоларын хааччыйар.

- Тыл культурата, стилистика уоннафункциональнайистиилөйдөбүлүгэрүөрэнээччисаңарарсаңатаыраас, хомоҕой, этигэн, үрдүккультуралаахбуоларыгаркөмөлөhөр.

ПЛАНИРУЕМЫЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫЕ РЕЗУЛЬТАТЫ

ЛИЧНОСТНЫЕ РЕЗУЛЬТАТЫ

1. Тыл баайа, кыа5а, кууhэ – буомук баайа, кыаҕа, инники кэскилэ буоларын ѳйдүүр; ийэ тыл киhи иэйиитэ уhуктар, ѳйѳ-санаата, айар-тутар дьоҕура сайдар эйгэтэ буолар диэн итэ5эйэр;
2. Тѳрѳѳбүт тыл үйэлээх үгэhин, этигэн кэрэтин ытыктыыр, киэн туттар, харыстыыр, тылын-ѳhүн сайыннарарга дьулуhар;
3. Ылбыт билиитигэр, тылын баайыгар тирэҕирэн саныыр санаатын холкутук тиэрдэр; саҥарар саҥатын кэтээн кѳрѳн сѳптѳѳхтүк түмүк оҥостор.

Үөрэх сатабылларын сайыннарыы тумугэ

МЕТАПРЕДМЕТНЫЕ РЕЗУЛЬТАТЫ

1. Саҥарар саҥа бары кѳрүҥүн баhылааhын:

Истии (аудирование) уонна аа5ыы:

- тылынан уонна суругунан иhитиннэриини сѳпкѳ ѳйдѳѳhүн (бодоруhууну, тиэкис тиэмэтин, сүрүн санаатын);

- араас кѳрүҥнээх, истииллээх тиэкиhи сатаан истии, аа5ыы;

- араас иhитиннэриини сатаан булан, биллэрэр-иhитиннэрэр эйгэттэн, интэриниэти киллэрэн туран;

- чопчу тиэмэҕэ матырыйаалы наардааhын;

- дьон саҥарар саҥатын ис хоhоонунан, истилиистикэлии уратытынан тэҥнии тутан быhаарыы.

Саҥарыы уонна сурук:

- үѳрэх хаамыытыгар туохсыал-сорук турарын сатаан быhаарар, үлэни бэрээдэгинэн аттарар, түмүгүн сатаан сыаналыыр, ону тылынан уонна суругунан сѳпкѳ тириэрдэр сатабыл;

- истибит эбэтэр аахпыт тиэкиhин кылгатан быhаарар (былаан, кэпсээн, кэниспиэк, анатаассыйа);

- тиэкис араас кѳрүҥүн тылынан уонна суругунан оҥорор;

- тиэкискэ аахпыт, истибит, кѳрбүт чахчытыгар тус санаатын сатаан этэр;

- монолог (сэhэргээhин, ойуулааhын, тойоннооhун) уонна диалог араа скѳрүҥнэрин сатаан туттар;

- дьон укытта кэпсэтэргэ кэпсэтии сиэрин тутуhар; сѳпкѳ туттан-хаптан алтыhар;

- үѳрэх хаамыытыгар, күннээ5и олоххо тылы-ѳhүн хонтуруолланар, сыыhатын-халтытын булан кѳннѳрүнэр;

2. билиитин, сатабылын, үѳрүйэ5ин күннээ5и олоххо туhанар; тѳрѳѳбүт тылын кѳмѳтүнэн атын биридимиэттэри үѳрэтэн билии ылар; нуучча, омук тылларын, литэрэтиирэни үѳрэтэригэр саха тылыгар үѳрэммитин алтыhыннарар
3. дьону-сэргэни кытта бодоруhарыгар, кыттыгас үлэ5э, тыын суолталаах тиэмэни дьүүллэhиигэ кэпсэтии сиэрин, тѳрүт култуураны кытта дьүѳрэлээн туттар.

ПРЕДМЕТНЫЕ РЕЗУЛЬТАТЫ

1 КЛАСС

1. Саха тыла нуучча тылын кытта судаарыстыбалыы тэҥ ыстаастаа5ын, тыл норуот култууратын кытта ыкса ситимнээ5ин, тѳрѳѳбүт тыл уопсастыба5а сүҥкэн оруоллаа5ын ѳйдүүр;
2. Тѳрѳѳбүт тыл гуманитарнай наукаларга ылар миэстэтин уонна үѳрэхтээhиннэ туох суолталааҕын ѳйдүүр;
3. Тѳрѳѳбүт тыл туhунан билим сурун тѳрүттэрин удумаҕалыыр;
4. Тыл үѳрэ5ин (лингвистика) сурун ѳйдѳбүллэрин; тыл үѳрэҕин салааларын: саҥарар саҥа тылынан уонна суругунан бэриллиитин; монолог, диалог кѳрүҥнэрин; кэпсэтии, бодоруhуу сиэрин; кэпсэтии, билим, пубулуустука, дьыала-куолу истиилин, уус-уран литэрэтиирэ тылын-ѳhүн; сана тииптэри; тиэкиhи билэр;
5. Тыл баайын араас дэгэтин ѳйдүүр, тылынан уонна суругунан алтыhыыгар сиэри, литэрэтиирэлии нуорманы тутуhар;
6. Тыл сүрүн кѳстүгүн, кырамаатыкалыы халыыптарын тута билэр, ырытар, тылыгар-ѳhүгэр сатаан туттар;
7. Бодоруhууга синиэньими (лиэксикэлии, кырамаатыкалыы) сатаан туттуу кэрэтин ѳйдүүр, тылыгар-ѳhүгэр туттар.

ТЕМАТИЧЕСКОЕ ПЛАНИРОВАНИЕ 4 КЛАСС